تربیت فرزندان در اسلام (۱)

در وصیتى به امام حسن (ع) و تمامى خانواده و فرزندانش آنهارابه نماز سفارش کرده مىفرماید : «از خدا بترسید ، از خدابترسید درباره نماز زیرا که نماز بهترین کارهاو ستون دین شماست» (14) او نه تنها خود و فرزندانش به نماز اهمیت مىدادند کههمه پیروان وشیعیان خود را به تعلیم نماز به فرزندان و سعى درتشویق آنان به مدوامتبر آن ، فرا خواندهاند . به گزارش آوای سنت، مولوی مهرداد فرهمند در گفتگو با خبرنگار ما، خانواده را بنیادی ترین مکان برای تربیت فرزندان از سنین خردسالی خواند و گفت: احادیث شریف درباره تکالیف امور دینی فرزندان، بخوبی اهمیت حضور در جلسات قرآن و احکام را شرح می دهند. از تعلیم کودکان در مساجد هم گزارشهایی در دست است (برای نمونه رجوع کنید به ابن قتیبه ، ص ۵۴۷؛ ابوالفرج اصفهانی ، ج ۱۷، ص ۲). کتاب الذریعة الی مکارم الشریعة نوشتة راغب اصفهانی کتابی است از این دست که نویسندة آن با آنکه در تقسیم فضائل تحت تأثیر ارسطوست (راغب اصفهانی ، مقدمة عجمی ، ص ۱۶)، تلاش می کند آن را از دیدگاه اسلامی فهم کند (همان مقدمه ، ص ۴۶)؛ لذا، سراسر کتاب آکنده از آیات و روایات است .

شمسالائمه سرخسی، محمد بن احمد، کتاب المبسوط، ج۱۶، ص۳۷، بیروت، ۱۴۰۶/۱۹۸۶. قرآن کتاب آسمانى و مهمترین منبع اسلامى است ، قرآن سرچشمهمعارف الهى است و در تربیت دینى جایگاهى بس عظیم دارد . على (ع) در نامه تربیتى خود به فرزندش امامحسن (ع) بعد از آنکهبراهمیت تربیت و تسریع در آن تاکید مىنمایند ، نخستین اقدامخود را تعلیم و آموزش قرآن و معارف و احکام حلال وحرام آن بیانمىکند : «. اما با مرور نام بسیاری از معلمان مکتبها، شایستگی و اعتبار آنان معلوم می شود، نامهایی چون کُمَیْت بن زید، عبدالحمید کاتب ، قیس بن سعد و عطاءبن ابی رَباح (جاحظ ، ج ۱، ص ۲۵۱).در بررسی وضع مالی معلمان مکتبها گفتنی است که مُزد نخواستن پیامبر و امامان در تعلیم دین (در این باره و تأکید قرآن بر اجر نخواستن پیامبران در ابلاغ رسالت رجوع کنید به تفاسیر، ذیل آیات ۹۰ انعام ؛ ۵۶ هود؛ ۱۰۹، ۱۲۷، ۱۴۵، ۱۶۴، ۱۸۰ شعراء؛ ۲۱ یس ؛ ۲۳ شوری ) و سپس اصحاب ، بر اندیشة فقیهان مذاهب مختلف اسلامی تأثیر گذاشت و آنان بر عدم جواز، یا دست کم ، کراهت مُزد ستاندن معلم قرآن و حدیث تصریح کردند (طوسی ، ۱۴۰۰، ص ۳۶۷؛ شمس الائمه سرخسی ، ج ۱۶، ص ۴۰ـ۴۱؛ علامه حلّی ، ج ۲، ص ۶).

چون دیدم سالیانى راپشتسر نهاده و به سستى درافتادهام ، بدین وصیتبراى تو مبادرت نمودهام و خصلتهایى رادرآن بر شمردم پیش از آنکه مرگ بشتابد و مرا دریابد و آنچه دراندیشه دارم به تو ناگفته ماند یا اندیشهام همچون تنم نقصانبهم رساند یا پیش از نصیحت من پارهاى خواهشهاى نفسانى بر توغالب گردد یا فریبندگیهاى دنیا تو را بفریبد و همچون شترىگریزان و نافرمان باشى . «زکریا در حالیکه در محراب ایستاده بود نماز میخواند فرشتگان او را صدا زدند که خداوند به تو مژده یحیی داد». على (ع) در طولعمر با برکتشان زیباترین جلوهها را در نماز بهنمایش گذاشتند ،او در حالت جنگ و صلح ، بیمارى و سلامت ، در خانه و مزرعه ،برمسند حکومت و خانهنشینى 25 ساله و در همه حالات و شرائط ،نماز مهمترین عمل او بود و فرزندان خود رابدان سفارش مىنمود . والدین در دوران حیات مشترک خود با کودک می توانند تفسیرهای گوناگون و متفاوتی را از زندگی ارائه دهند و بر آن اساس کودک خود را بسازند.در آموزش دینی بر این اساس بخشی از تلاش مربیان هم مربوط به این جنبه ها و آشنا کردن عملی طفل است به فلسفه وهدف زندگی و بار آوردن او براساس ضوابط مکتب ؛ یعنی به گونه ای دنیا را برای کودک معرفی کنیم که ارزش زیستن را داشته باشد.

هنگامی که کودک با برخی مشکلات در بازی روبه رو میشود و برای حل شدنش تلاش میکند، قدرت او برای رویارویی با مسائل گوناگون آینده افزایش مییابد. براى موجوداتى که در طریق تغییر ، تحول ، رشد و تکامل هستندمعمولا موسم مناسبى وجود دارد که در آن به بهترین و مناسبترینرشد خود مىرسند و آثار مورد انتظار از آنها تجلى مىیابد ، گلهادر موسم بهار مىرویند ، چشمه ها در فصل زمستان جارى مىشوند . امیرمومنان على (ع)درضمن حدیثى پیش از تولد فرزند ، هدف نهایى از تربیت را بهطورغیر مستقیم بیان نموده و بهراستى آن حضرت در سفره تربیتى خویشبدین هدف تحقق بخشیده و فرزندان خود را با توجه به آن ، تربیتنمودهاند . بانگاهى به دیدگاهها و سیره تربیتى على (ع) آشکار مىشود کهدر نظام تربیت اسلامى هدف نهایى از تربیت ، رسیدن فرزند به مقاماطاعت وعبودیت الهى است ، هدف نهایى ، تربیت انسانى است کهمطیع پروردگار و تسلیم درآستان او باشد . اما در سن ده سالگى هر چند هنوز بهحد بلوغ نرسیدهاما بعلت رشد مناسب کودک در این سن و تا حدودى رسیدن به سنتمییز و تشخیص ، تاکید عملى بر اقامه نماز است و آنگاه که بهسن بلوغ رسیدند تاکید بر واداشتن آنها به نماز و ترک نکردن آناست .

دیدگاهتان را بنویسید